4734 sayılı Kamu İhale Kanunu, ihale sürecindeki işlem ve eylemlere karşı doğrudan dava açılmasına imkân tanımamaktadır. Kanun’un 54. maddesi iki aşamalı bir idari başvuru yolu öngörmekte; bu yol tüketilmeden idari yargıya başvurulamamaktadır. Aşamalar arasındaki geçişler kısa ve hak düşürücü sürelere bağlanmış olduğundan, uyuşmazlıkların önemli bölümü esasa girilmeden usulden sonuçlanmaktadır.
Birinci aşama: idareye şikâyet
Şikâyet başvurusu, hukuka aykırı olduğu ileri sürülen işlem veya eylemin farkına varıldığı ya da farkına varılmış olması gereken tarihi izleyen günden itibaren on gün içinde, ihaleyi yapan idareye yapılmaktadır. 21. maddenin (b) ve (c) bentlerine göre yapılan ihalelerde bu süre beş gündür. Başvurunun her hâlde sözleşme imzalanmadan önce yapılmış olması gerekmektedir.
Sürenin başlangıcındaki “farkına varılmış olması gereken tarih” ölçütü uygulamada belirleyicidir. İhale dokümanına yönelik iddialar bakımından bu tarih, dokümanın edinildiği tarihtir; dokümana ilişkin şikâyetin ayrıca teklif veya başvuru sunulmadan önce yapılmış olması aranmaktadır. Kesinleşen ihale kararına yönelik iddialarda ise bildirim tarihi esas alınmaktadır.
İdare, şikâyet başvurusu üzerine gerekli incelemeyi yaparak on gün içinde gerekçeli bir karar almaktadır. Bu süre içinde karar alınmaması, başvurunun reddedildiği anlamına gelmemekte; ikinci aşamaya geçiş bakımından sürenin bitimi esas alınmaktadır.
İkinci aşama: Kuruma itirazen şikâyet
İdarenin kararını uygun bulmayanlar ile idarece süresinde karar alınmayan hâllerde ilgililer, kararın bildirimini veya on günlük sürenin bitimini izleyen on gün içinde Kamu İhale Kurumuna itirazen şikâyet başvurusunda bulunabilmektedir.
Bu aşamada iki sınır önem taşımaktadır. Birincisi kapsam sınırıdır: Kurum, başvuru sahibinin ileri sürdüğü iddialar ile idarenin şikâyet üzerine aldığı kararda belirlenen hususlar bakımından inceleme yapmaktadır. İdareye hiç ileri sürülmemiş bir iddianın itirazen şikâyet aşamasında ilk kez ortaya konulması sonuç doğurmamaktadır. İkincisi şekil sınırıdır: başvuru dilekçesinde bulunması zorunlu unsurların eksikliği ve başvuru bedelinin yatırılmamış olması, başvurunun esası incelenmeksizin reddine yol açmaktadır.
Sözleşme imzalandıktan sonra yapılan itirazen şikâyet başvuruları Kurul tarafından değerlendirmeye alınmamaktadır. Bu nedenle sözleşmenin ne zaman imzalandığı, başvurunun akıbetini doğrudan belirlemektedir.
Kimler başvurabilmektedir?
Kanun, başvuru hakkını; ihale sürecindeki hukuka aykırı işlem veya eylemler nedeniyle bir hak kaybına ya da zarara uğradığını veya uğramasının muhtemel olduğunu iddia eden aday, istekli ve istekli olabilecek sıfatını taşıyanlara tanımaktadır. Bu üç sıfat farklı aşamalara karşılık gelmektedir ve her sıfatın ileri sürebileceği iddia da farklıdır.
İstekli olabilecek sıfatı, ihale dokümanını edinmiş olmaya bağlıdır. Dokümanı edinmemiş bir teşebbüsün ihale dokümanına yönelik şikâyeti, ehliyet yokluğu nedeniyle reddedilmektedir. Buna karşılık dokümanı edinmiş olmak, teklif verilmemiş olsa dahi dokümana ilişkin iddiaların ileri sürülmesine imkân vermektedir.
İdarenin şikâyet veya itirazen şikâyet üzerine aldığı ihalenin iptali kararına karşı yapılacak başvurular da ancak aynı usule uyularak, yani önce idareye şikâyet ve ardından Kuruma itirazen şikâyet yoluyla yapılabilmektedir. İptal kararının doğrudan dava konusu edilmesi, başvuru yolları tüketilmediği gerekçesiyle sonuçsuz kalmaktadır.
Sözleşme imzalanmasındaki bekleme süresi
İdareye şikâyet başvurusunda bulunulmuşsa, başvuru üzerine alınan kararın son bildirim tarihini —süresinde karar alınmamışsa bu sürenin bitimini— izleyen tarihten itibaren on gün geçmeden ve itirazen şikâyet başvurusu yapılıp yapılmadığı sorgulanmadan sözleşme imzalanamamaktadır. İtirazen şikâyet başvurusu yapılmışsa, Kurum nihai kararını vermeden sözleşme imzalanamamaktadır. Bekleme süresine uyulmadan imzalanan sözleşme, başvuru yolunu fiilen ortadan kaldırdığı için ayrı bir hukuka aykırılık iddiasının konusunu oluşturmaktadır.
Kurul kararına karşı dava
Kamu İhale Kurulunun itirazen şikâyet üzerine verdiği nihai kararlar idari davaya konu edilebilmektedir ve bu davalar öncelikle görülmektedir. İşlemi tesis eden makam Ankara’da bulunduğundan, 2577 sayılı Kanun’un yetki kuralları uyarınca dava Ankara idare mahkemelerinde açılmaktadır. Dava açma süresi, tebliği izleyen günden itibaren altmış gündür. Sözleşmenin imzalanması ve edimlerin ifasına başlanması ihtimali karşısında, yürütmenin durdurulması talebinin dava dilekçesiyle birlikte ve gerekçelendirilerek ileri sürülmesi önem taşımaktadır.
Kurumsal müvekkil bakımından pratik sonuç
- İhale sürecine ilişkin bildirimlerin şirket içinde hangi adrese ulaştığı ve kimin izlediği belirlenmiş olmalıdır; on günlük süre bildirimin fark edilmesini beklememektedir.
- İhale dokümanına yönelik itirazlar teklif verilmeden önce yapılmalıdır; teklif verildikten sonra dokümana yöneltilen iddialar süre yönünden sonuç doğurmamaktadır.
- İdareye yapılan şikâyet dilekçesi, sonraki aşamanın kapsamını da belirlediğinden bütün iddiaları içermelidir.
- İtirazen şikâyet dilekçesinin zorunlu unsurları ve başvuru bedeli, esasa girilmesinin ön koşuludur.
- İhalelere katılmaktan yasaklama kararı ayrı bir idari işlemdir; ihale sürecine ilişkin başvuru yollarından bağımsız olarak ve kendi süresi içinde dava konusu edilmektedir.
Sözleşme aşamasındaki uyuşmazlıklar aynı yola tabi değildir
Başvuru yolları yalnızca ihale süreci bakımından işlemektedir. Sözleşme imzalandıktan sonra doğan uyuşmazlıklar —hakediş, süre uzatımı, iş artışı, gecikme cezası, kesin teminatın irat kaydedilmesi ve fesih— bu usule tabi değildir. Bunlar, 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu ile sözleşme hükümleri çerçevesinde ve genel yargı yolları izlenerek çözülmektedir.
Ayrım uygulamada karışabilmektedir; özellikle ihale kararının iptali ile sözleşmenin feshi taleplerinin birlikte ileri sürüldüğü dosyalarda, hangi talebin hangi usule tabi olduğunun başvurudan önce belirlenmesi gerekmektedir. Yanlış usulde ileri sürülen bir talep, süre yönünden korunmamaktadır.
Av. Pınar TURHANOĞLU GÜCÜYENER · 11 Ağustos 2026